ప్రధాన విషయానికి వెళ్లండి

సిద్ధేశ్వర దేవాలయం

పద్మాక్షి కొండ పక్కన ఉన్న అనుమకొండ పాత కోట లోపల సిద్ధేశ్వర ఆలయం ఉంది. గోపాలకృష్ణ మూర్తి శైలి ఆధారంగా దాని లింగ పీఠాన్ని రెండవ బేతరాజు కాలం నాటిదిగా పేర్కొన్నాడు.

కాలం
ప్రారంభ కాకతీయ, బహుశా శైలి ఆధారంగా రెండవ బేతరాజు పాలన
నిర్మాణంలో వాడిన పదార్థాలు
రాతి నిర్మాణం; గ్రానైట్‌తో చేసిన లింగపీఠం
ప్రదేశం
17.9958° N, 79.5729° E

స్థానానికి మూలాధారం: OpenStreetMap way/280058222

స్థితి
ప్రస్తుతం పూజలు జరుగుతున్నాయి. ఆలయానికి తేదీని తెలిపే శాసనం ఏదీ మూలాల్లో నమోదు కాలేదు.
కాలక్రమంలో అరిగిపోయిన ముదురు రాతి పలకపై స్వల్పంగా ఉబ్బెత్తుగా చెక్కిన శిల్పాలు. ఎడమవైపు మోకరిల్లిన వ్యక్తి ఉన్నట్లు కనిపిస్తోంది. కుడివైపు ఇతర అరిగిపోయిన ఆకృతులు ఉన్నాయి. పలక పైన పూలు ఉంచారు.

కాలక్రమంలో అరిగిపోయిన ఈ శిల్పాన్ని హనుమకొండ సిద్ధేశ్వర ఆలయంలోని వీరగల్లుగా ఛాయాచిత్రకారుడు పేర్కొంటారు.

Photo: Samaleti Rohith, via Wikimedia Commons · CC BY-SA 4.0

వివరాలు

  • పాత అన్మకొండ కోటలోపల ఈ దేవాలయం ఉందని రామారావు పేర్కొన్నారు. ఆ కోటలో పద్మాక్షి దేవాలయం కూడా ఉంది.Rama Rao 1966
  • సిద్ధేశ్వర లింగ పీఠాన్ని గోపాలకృష్ణ మూర్తి ముడి ఎర్రటి-తెలుపు గ్రానైట్గా వర్ణించారు. ఈ పీఠాన్ని బేతేశ్వర ఆలయాన్ని నిర్మించిన రెండవ బేతరాజు అని ఆయన పేర్కొన్నాడు.Gopalakrishna Murthy 1964
  • మెట్ల వరుసలతో పైకి సన్నబడే పిరమిడ్ ఆకారపు శిఖరమున్న తొలి దేవాలయాల సరసన సిద్ధేశ్వర దేవాలయాన్ని గోపాలకృష్ణ మూర్తి చేర్చారు.Gopalakrishna Murthy 1964
  • హనుమకొండకు దక్షిణంగా సుమారు ఒకటిన్నర మైళ్ల దూరంలోని సిద్ధేశ్వర గుట్టపై, ఏకశిలా నగరాన్ని స్తుతించే అసంపూర్ణ సంస్కృత కావ్యం చెక్కబడి ఉంది. దీనిని పరిష్కరించి ప్రచురించిన సంపాదకులు ఈ కావ్యాన్ని ప్రతాపరుద్రుని పాలనాకాలానికి చెందినదిగా పేర్కొంటారు.Epigraphia Telanganica 2023
  • ఏకశిలపై ఉన్న పద్యం సిద్ధేశ్వర ఆలయానికి సమీపంలోని కొండపై చెక్కారని కె. లక్ష్మీ రంజనం (1960) పేర్కొన్నారు. 1924లో ఆ పద్యాన్ని ప్రచురించిన మానవల్లి రామకృష్ణ కవి, సిద్ధేశ్వర కొండపై మఠానికి చెందిన శైవ గురువు దాన్ని ప్రారంభించి ఉండవచ్చని సూచించారు. పద్యంలోని అక్షరాలు గణపతిదేవుడు, రుద్రదేవుల కాలపు లిపిని పోలి ఉన్నాయని ఆయన అభిప్రాయపడ్డారు.Siddhesvara Charitra (ed. 1960)Epigraphia Telanganica 2023
  • సరళమైన అనుష్టుభ్ ఛందస్సులో రాసిన ఈ కావ్యంలో 37 శ్లోకాలు మిగిలి ఉన్నాయి. పెదవులతో పలికే ఓష్ఠ్యాక్షరాలు వాడకుండా కవి దీనిని రచించాడు. సంస్కృత విమర్శకులు ఈ విధమైన రచనను నిరోష్ఠ్యం అంటారు. ఈ శ్లోకాలు ఆంధ్రదేశాన్ని, అక్కడి వరి పొలాలను, ఏకశిలా నగరాన్ని వర్ణిస్తాయి.Epigraphia Telanganica 2023Parabrahma Sastry 1981 (Telugu)
  • మానవల్లి రామకృష్ణ కవి ఈ పద్యాన్ని తొలిసారిగా 1924 సెప్టెంబరులో “భారతి” తెలుగు పత్రికలో ప్రచురించినట్లు పరబ్రహ్మ శాస్త్రి నమోదు చేశారు.Parabrahma Sastry 1981 (Telugu)
  • సుమారు 1600లో రచించిన తెలుగు కావ్యం “సిద్ధేశ్వర చరిత్ర” ఈ దేవాలయానికి సంబంధించిన ఒక పురాతన కథనంతో మొదలవుతుంది. ఆ కథనం ప్రకారం, శివుడు కైలాసం నుంచి హనుమకొండ సమీపంలోని ఒక కొండపైకి వచ్చి, సిద్ధేశ్వరుడిగా అక్కడే ఉంటాడు.Siddhesvara Charitra (ed. 1960)
  • సిద్ధేశ్వర ఆలయానికి పశ్చిమాన ఉన్న చిన్న కొండపై పద్మాక్షి దేవి, తూర్పున భద్రేశ్వరి దేవి ఉన్నట్లు ఈ కావ్యం పేర్కొంటుంది. కొండకు దక్షిణంగా ఒక సరస్సు ఉన్నట్లు కూడా చెబుతుంది. కవి కాసే సర్వప్ప హనుమకొండలో నివసించి, తన కావ్యాన్ని రాజపోషకునికి కాక సిద్ధేశ్వరునికి అంకితం చేశాడు.Siddhesvara Charitra (ed. 1960)
  • సంతానం లేని పద్మసేనుడు పండితుల సలహా మేరకు గుమ్మడికాయలతో సిద్ధేశ్వరుడిని పూజించాడని “సిద్ధేశ్వర చరిత్ర” చెబుతుంది. దేవుడి అనుగ్రహంతో అతనికి వెన్నమ అనే కుమారుడు కలిగాడని ఆ కావ్యం పేర్కొంటుంది.Siddhesvara Charitra (ed. 1960)
  • కథనంలో చెప్పినంత పురాతనమైనది ఈ దేవాలయం కాదని లక్ష్మీ రంజనం సందేహం వ్యక్తం చేశారు. హనుమకొండలో జైనుల ప్రభావం తగ్గిన తర్వాత, లేదా జైనమతానికి పోటీగా, సిద్ధేశ్వరుడి ఆరాధన ప్రాముఖ్యం పొందిందని ఆయన సూచించారు.Siddhesvara Charitra (ed. 1960)
  • శాసనానికి ఎదురుగా ఉన్న రాతిపై నిలబడి ఉన్న జైన తీర్థంకరుని శిల్పం ఉబ్బెత్తుగా చెక్కబడి ఉందని సిద్ధేశ్వర గుట్ట కావ్య సంపాదకులు వివరిస్తారు. ఈ రెండు రాతి గోడల మధ్య నాలుగు స్తంభాల శిథిల మండపం ఉంది.Epigraphia Telanganica 2023

ఇలా కూడా నమోదైంది

  • Siddhesvara
  • Siddheswara
  • Siddeshwara
  • Siddhesvara swamy
  • Siddheswara swamy temple

ఈ వెబ్‌సైట్‌లోని ఇతర అంశాలు